Değerler eğitimi nedir? Hikâyelerle değer öğretmek ve evde okunacak 2 kısa hikâye

Değerler eğitimi nedir?

Değer, bir insanın neyi doğru ve önemli bulduğunu gösteren ölçüdür. Değerler eğitimi ise bu ölçülerin çocukta kendiliğinden davranışa dönüşmesini hedefler. Türkiye'de okul öncesi ve ilkokul programlarında da değerler eğitimine yer verilir; ama değerlerin asıl öğrenildiği yer evdir, çünkü çocuk en çok yetişkinin ne yaptığına bakar.

Değerler eğitimi “yalan söyleme” gibi kurallar listesi değildir. Kural, dışarıdan konur; değer, içeriden gelir. Bir çocuk ceza almamak için değil, arkadaşı üzülmesin diye doğruyu söylüyorsa, değer yerleşmiş demektir.

Yaşa göre değerler eğitimi

Neden hikâye? Hikâyelerle değer öğretmenin 4 kuralı

Hikâye, çocuğa bir değeri güvenli bir yerden deneme fırsatı verir: kahraman hata yapar, sonucunu yaşar ve düzeltir; çocuk bunu kendi canı yanmadan izler.

1. Öğüt vermeyin, gösterin: “Paylaşmak güzeldir” cümlesi yerine paylaşan bir kahraman ve onun hissettiği sıcaklık.
2. Zor anı atlamayın: Kahraman kararsız kalsın, çocuk o ikilemi hissetsin. Değer, zorlukta görünür.
3. Sonunda tek bir soru: “Sen olsan ne yapardın?” Uzun açıklama, hikâyenin etkisini azaltır.
4. Aynı değeri bir hafta işleyin: Bir değer, farklı hikâyelerde birkaç kez görülünce yerleşir.

Değerler eğitimi hikâyesi 1: Kerem ve Kırık Vazo (dürüstlük)

Kerem salonda topla oynamaması gerektiğini biliyordu. Ama top o kadar güzel zıplıyordu ki… Bir, iki, üç ve çat! Annesinin sevdiği mavi vazo yere düştü, kulpu kırıldı.

Kerem donup kaldı. Kediye baktı. Kedi Pamuk koltuğun üstünde uyuyordu. “Pamuk yapmış derim,” diye düşündü bir an. Sonra Pamuk'un yumuşacık kulaklarına baktı. Hiçbir şey yapmamış bir kediyi suçlamak, vazodan daha kötü bir kırık gibi geldi ona.

Annesi eve geldiğinde Kerem kapıda bekliyordu. “Anne, vazoyu ben kırdım. Topla oynuyordum.” Annesi bir an sustu, sonra Kerem'in yanına çömeldi. “Vazoya üzüldüm. Ama bana doğruyu söylediğin için seninle gurur duyuyorum.”

O akşam kırık kulpu birlikte yapıştırdılar. Vazonun üstünde ince bir çizgi kaldı. Kerem her baktığında o çizgiyi gördü ve her seferinde içi biraz ısındı: Bu çizgi, doğruyu söylediği günün izi oldu.

Sohbet sorusu: Doğruyu söylemek neden bazen zor gelir? Söyledikten sonra nasıl hissedersin?

Değerler eğitimi hikâyesi 2: Zeynep'in Takımı (adalet ve empati)

Beden eğitimi dersinde takım kaptanı Zeynep'ti. Herkes en hızlı koşanları seçmesini bekliyordu. Sırada en sona kalan hep Efe olurdu; Efe yavaş koşardı ve her seferinde ayakkabısının bağına bakıp beklerdi.

Zeynep, Efe'nin gözlerini gördü. Geçen hafta kendisi de bir oyunda sona kalmış ve o duyguyu hiç sevmemişti. “Efe!” dedi ilk seçim olarak. Sınıf şaşırdı. Efe başını kaldırdı, sanki yanlış duymuş gibi.

Oyunu kaybettiler. Ama Efe o gün kaleye geçti ve iki gol kurtardı. Maç bitince Zeynep'e sessizce “Teşekkürler,” dedi. Zeynep omuz silkti: “Takım, herkesin oynadığı yerdir.”

Sohbet sorusu: Hiç sona kaldığın oldu mu? O an biri ne yapsaydı iyi hissederdin?

Evde değerler eğitimi için 5 küçük alışkanlık

• Haftanın değeri: Buzdolabına bir kelime asın (ör. “sabır”) ve hafta boyunca o değeri anlatan hikâyeler okuyun.
• Akşam sorusu: “Bugün biri sana iyilik yaptı mı? Sen kime yaptın?”
• Örnek olun: Hata yaptığınızda çocuğunuzdan özür dileyin.
• Değeri adlandırın: Çocuğunuz paylaştığında “Paylaştın, arkadaşın çok sevindi” deyin.
• Hikâyeye geri dönün: Gün içinde benzer bir an olunca “Kerem gibi mi yaptın?” diye hatırlatın.

Daha fazla örnek için çocuklar için eğitici hikâyeler ve arkadaşlık masalı yazılarımıza göz atabilirsiniz.

Değerlerle örülmüş bir program

Nori Tales'te her hafta bir değer işlenir: çocuğunuz o değeri anlatan yedi bölümlük bir kitabı her akşam bir bölüm olarak okur. Dürüstlük ve adalet gibi değerler 7–8 yaş programında, paylaşma ve sabır gibi değerler 4–6 yaş programında öne çıkar.

1. bölümü ücretsiz okuyun

Bir değerin bir hafta boyunca nasıl işlendiğini görmek için örnek kitabımız Arda'nın Yağmur Ölçeri'nin 1. bölümünü ücretsiz okuyun: paylaşma ve yardımlaşma üzerine sakin bir hikâye. Diğer örnekler için kitap kataloğuna bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Değerler eğitimi nedir, kısaca?

Çocuğun saygı, sevgi, dürüstlük, sorumluluk gibi değerleri yaşayarak içselleştirmesini amaçlayan eğitimdir. Kural ezberletmek değil, doğru davranışı kendi isteğiyle seçmesini sağlamaktır.

Değerler eğitimi kaç yaşında başlar?

Doğumdan itibaren, örnek olmakla başlar. Hikâyelerle bilinçli değer çalışması 3–4 yaş civarında çok verimli hâle gelir.

Değerler eğitiminde hangi değerler vardır?

Sık işlenen değerler: sevgi, saygı, dürüstlük, sorumluluk, adalet, yardımlaşma, paylaşma, sabır, empati, hoşgörü, vatanseverlik ve öz denetim.

Değerler eğitimi hikâyeleri nasıl seçilir?

Çocuğun yaşına uygun uzunlukta olmalı, kahraman bir ikilem yaşamalı ve öğüt yerine seçimin sonucunu göstermelidir. Sonda tek bir sohbet sorusu yeterlidir.